W połowie lat sześćdziesiątych amerykański psychiatra dziecięcy Boris Levinson jako pierwszy wysnuł teorię, że opieka nad zwierzęciem w dzieciństwie może prowadzić do większej wrażliwości na uczucia i postawy innych ludzi, uczyć tolerancji i odpowiedzialności, a także samoakceptacji i panowania nad sobą. Badania naukowe publikowane po latach dowodzą, że się nie mylił. W ramach Akademii Esthima przyglądamy się relacjom dzieci ze zwierzętami.
Więź dziecka ze zwierzęciem
„Ludzi i zwierzęta niezaprzeczalnie łączy więź, która wywiera ogromny wpływ na to, jakim człowiekiem będzie dziecko. Dzieci rozwijające się w towarzystwie zwierząt czerpią wiele korzyści z tej relacji” – pisze w artykule naukowym Martyna Tarnawska z Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie.
Zwierzęta towarzyszą dzieciom od najmłodszych lat – bardzo często pojawiają się w książeczkach dla najmłodszych, a pluszaki przybierają ich kształty. Stają się bohaterami bajek i towarzyszami zabaw. Relacje ze zwierzętami, jak podkreśla badaczka, pomagają dzieciom budować poczucie własnej wartości, uczyć się odpowiedzialności za inne istoty oraz uspokajać się nawet w najtrudniejszych sytuacjach. Choć wychowanie w obecności zwierząt domowych nie zawsze jest możliwe, kontakt dziecka z naturą i innymi zwierzętami bywa bardzo wartościowy.
Zwierzęta uczące empatii
„Zwierzęta pomagają w kształtowaniu człowieka pełnego wrażliwości i empatii. A co za tym idzie – wpływają na rozwój emocjonalny, społeczny, a nawet fizyczny dziecka” – czytamy w artykule „Zwierzęta i ich znaczenie dla rozwoju dziecka”. Obecność zwierząt w życiu dziecka pozwala na oswajanie się z cyklem życia i uczy przeżywania żałoby. Więź tworzona z pupilem pozwala na większą otwartość i uważność, a także na naukę budowania opartych na równości relacji. Kolejną korzyścią jest nabywanie umiejętności współpracy, organizacji czasu, odpowiedzialności oraz motywacji do wykonywania codziennych zadań. Relacja ta opiera się na miłości, smutku, wzruszeniach czy złości, ale też na współczuciu i zrozumieniu. Bywa dla dzieci prostsza niż nawiązanie kontaktu z drugim człowiekiem i pokazuje, czym jest przywiązanie oraz bezwarunkowa miłość. Uczy tolerancji i szacunku wobec innych istot.
Obcowanie ze zwierzętami wpływa również na zmysł dotyku, co może być ważnym elementem budowania więzi emocjonalnej oraz wsparciem w wyrażaniu przez dzieci emocji. W publikacji naukowej badaczy z Chin z 2022 roku podkreślano, że psy mogą odgrywać ważną rolę w rozwijaniu dziecięcej empatii, a także w regulacji i wyrażaniu emocji oraz odpowiednich zachowań w dzieciństwie i okresie dojrzewania, w środowiskach takich jak szkoła.
Spacery i zabawy ze zwierzęciem a rozwój dziecka
Zwierzaki wymagają ze strony opiekunów aktywności fizycznej – wyjścia na spacer czy zabawy. W czasach, gdy większość dzieci ma łatwy dostęp do komputerów, telewizorów czy smartfonów, kontakt ze zwierzęciem może zwiększać codzienną porcję ruchu, korzystnie wpływając na postawę i kondycję. Nauka sztuczek to z kolei ćwiczenie cierpliwości, a samo wydawanie komend poszerza zasób słownictwa i sprzyja motywacji do nauki.
Nie bez powodu prowadzone są zajęcia z felinoterapii, dogoterapii czy alpakoterapii. Wykorzystanie obecności zwierząt we wspomaganiu klasycznych form terapii wiąże się z podniesieniem komfortu psychicznego dzieci, redukcją lęku oraz obniżeniem odczuwanego stresu. Według badań dzieci mające kontakt ze zwierzętami łatwiej się uspokajają, panują nad swoimi emocjami, rzadziej zapadają na choroby dróg oddechowych.
Interakcje ze zwierzętami
Badania przeprowadzone przez Martynę Tarnawską w 2020 roku metodą sondażu diagnostycznego objęły 50 uczniów krakowskiej szkoły podstawowej i 50 rodziców. Pytania zadawane uczestnikom doświadczenia dotyczyły posiadania zwierzęcia domowego, roli zwierząt w życiu dzieci oraz skojarzeń związanych z pupilami. Uczniowie pytani o emocje odczuwane podczas przebywania ze zwierzęciem udzielali pozytywnych odpowiedzi. Rodzice, zapytani o to, jakie emocje obserwują u swojego dziecka podczas kontaktu ze zwierzęciem, również zaznaczali pozytywne odpowiedzi, wskazując między innymi na spokój, wyciszenie czy radość.
Rola zwierząt w życiu dzieci
Dr. hab. Hanna Mamzer, profesorka Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, psycholożka i socjolożka, w publikacji z 2015 roku przytoczyła sytuację, w której uczniów szkół podstawowych poproszono o narysowanie ważnych członków rodziny. 57% z nich umieściło w tej kategorii zwierzęta. „Nadają im status ludzi poprzez umieszczenie w drzewie genealogicznym rodziny, poprzez umieszczanie zwierząt na tych samych pozycjach (określających ważność) co rodzeństwo, poprzez rozpoczynanie rysunków od zwierząt, a dopiero potem rysowanie znaczących dorosłych – rodziców. Dzieci uznają zwierzęta za ważnych członków rodziny, nawet jeśli one już nie żyją, i tutaj odsetek dzieci uznających nieżyjące zwierzęta i nieżyjących ludzi za ważnych członków rodziny był identyczny” – czytamy we wnioskach z eksperymentu.
Świadoma decyzja o opiece nad zwierzęciem
Decyzja o przyjęciu pod dach nowego zwierzęcia powinna być świadoma i uwzględniać długoterminowe zobowiązanie związane z zapewnieniem mu odpowiednich warunków życia oraz opieki.
Zarówno Amerykańskie Stowarzyszenie Medycyny Weterynaryjnej (AVMA), jak i Światowe Stowarzyszenie Lekarzy Weterynarii Małych Zwierząt (WSAVA) podkreślają, że bezpieczeństwo dziecka i dobrostan zwierzęcia są ze sobą ściśle powiązane. Z tego względu małe dzieci nie powinny pozostawać ze zwierzętami bez nadzoru osoby dorosłej, nawet jeśli zwierzę jest dobrze zsocjalizowane i wcześniej nie wykazywało agresywnych zachowań. Dzieci, zwłaszcza w wieku przedszkolnym, mogą niewłaściwie zinterpretować sygnały świadczące o stresie lub dyskomforcie zwierzęcia. Pewne interakcje, obejmujące zbyt intensywne przytulanie, ciągnięcie za uszy lub ogon czy przeszkadzanie podczas jedzenia i odpoczynku, mogą prowadzić do reakcji obronnych, które nie są przejawem „złośliwości” zwierzęcia, lecz naturalnym sposobem ochrony własnych granic.
Eksperci AVMA i WSAVA zwracają również uwagę, że odpowiedzialność za opiekę nad zwierzęciem zawsze spoczywa na osobach dorosłych. Choć angażowanie dziecka w codzienne obowiązki – takie jak przygotowanie karmy, uzupełnianie wody czy pomoc w pielęgnacji – może sprzyjać rozwijaniu odpowiedzialności, empatii i systematyczności, zadania te powinny być dostosowane do wieku i możliwości dziecka oraz wykonywane w obecności opiekunów.
Świadome przygotowanie, edukacja dziecka w zakresie właściwego obchodzenia się ze zwierzęciem oraz poszanowanie jego potrzeb gatunkowych stanowią podstawę budowania bezpiecznej i satysfakcjonującej relacji, z której korzyści czerpać mogą zarówno dzieci, jak i ich zwierzęcy towarzysze.
Bibliografia (dostęp z 1.07.2026 r.):
- Martyna Tarnawska, Zwierzęta i ich znaczenie dla rozwoju dziecka, Pedagogika Przedszkolna i Wczesnoszkolna Vol. 9 2 (18)/2021, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, pp. 73–83
- Hanna Mamzer, Posthumanizm we współczesnych modelach rodzin: zwierzęta jako członkowie rodziny?, Rodzina wobec wyzwań współczesności, Oficyna Wydawnicza Arboretum, Wrocław 2015
- Purewal R, Christley R, Kordas K, Joinson C, Meints K, Gee N, Westgarth C. Companion Animals and Child/Adolescent Development: A Systematic Review of the Evidence. Int J Environ Res Public Health. 2017 Feb 27;14(3):234. doi: 10.3390/ijerph14030234. PMID: 28264460; PMCID: PMC5369070.
- Giraudet CSE, Liu K, McElligott AG, Cobb M. Are children and dogs best friends? A scoping review to explore the positive and negative effects of child-dog interactions. PeerJ. 2022 Dec 19;10:e14532. doi: 10.7717/peerj.14532. PMID: 36570006; PMCID: PMC9774011.
- Groenewoud D, Enders-Slegers MJ, Leontjevas R, van Dijke A, de Winkel T, Hediger K. Children’s bond with companion animals and associations with psychosocial health: A systematic review. Front Psychol. 2023 Jun 23;14:1120000. doi: 10.3389/fpsyg.2023.1120000. PMID: 37425176; PMCID: PMC10328088.
- Ng M, Adams EK, Murray K, Westgarth C, Christian H. The impact of a dog-facilitated mobile physical activity intervention on children’s social-emotional development: a randomized controlled trial. J Public Health (Oxf). 2026 Mar 6;48(1):144-153. doi: 10.1093/pubmed/fdaf142. PMID: 41182297; PMCID: PMC13017615.
- Tepper DL, Howell TJ, Bennett PC. Measuring Connections Between Children and Pets: Development of the Child-Dog Engagement Scale and Child-Cat Engagement Scale. Animals (Basel). 2025 Jun 22;15(13):1845. doi: 10.3390/ani15131845. PMID: 40646744; PMCID: PMC12248443.
- Jakeman M, Oxley JA, Owczarczak-Garstecka SC, Westgarth C. Pet dog bites in children: management and prevention. BMJ Paediatr Open. 2020 Aug 11;4(1):e000726. doi: 10.1136/bmjpo-2020-000726. PMID: 32821860; PMCID: PMC7422634.
- Preventing dog bites, AVMA, online
