Decyzja o pożegnaniu z ukochanym zwierzęciem jest jedną z najtrudniejszych, z jakimi mierzą opiekunowie. Zaawansowany wiek pupila czy jego poważna choroba mogą wiązać się z pytaniami o to, czy jego dalsze życie może przebiegać w komforcie, czy przeważać w nim może cierpienie. Choć rozwój medycyny weterynaryjnej wiąże się z wydłużaniem życia zwierząt, priorytetem powinno być utrzymanie jego dobrej jakości. Ocena jakości życia zwierzęcia to istotny element decyzji terapeutycznych oraz opieki nad pacjentami starszymi. W ramach Akademii Esthima przybliżamy jej podstawy, aby wesprzeć opiekunów w przygotowywaniu do pożegnania z pupilem.
Jakość życia zwierząt
Pojęcie jakości życia w medycynie weterynaryjnej odnosi się do poziomu dobrostanu zwierzęcia w danej chwili i obejmuje zarówno jego kondycję fizyczną, jak i psychiczną. Przez to, że zwierzęta nie pojmują cierpienia przeżywanego w teraźniejszości jako etapu do osiągnięcia poprawy w przyszłości, ocenę jakości życia powinno się analizować w oparciu o ich samopoczucie w danej chwili.
W definicji dobrostanu przybliżanej przez lekarkę weterynarii Jolantę Łapińską wyróżnione zostały kwestie zaspokojenia potrzeb fizjologicznych oraz unikania dyskomfortu fizycznego i psychicznego.
Zwierzę zdrowe powinno mieć apetyt i możliwość jego zaspokojenia poprzez dostęp do odpowiedniej dla zapotrzebowania karmy i wody, mieć możliwość ruchu oraz załatwiania potrzeb fizjologicznych z daleka od miejsca odpoczynku. Nie powinno doświadczać dyskomfortu psychicznego spowodowanego długimi okresami izolacji od opiekuna ani być narażonym na chroniczny stres związany z doświadczaniem bólu przewlekłego lub uciążliwości leczenia.
Dobrostan zwierząt to nie tylko brak choroby. To także możliwość swobody ruchu, tworzenia relacji z opiekunami i innymi zwierzętami oraz życie zgodnie ze swoimi naturalnymi potrzebami.
Ocena jakości życia zwierzęcia
Chociaż większość chorób przewlekłych nie powoduje nagłej śmierci zwierzęcia, to często objawia się długotrwałym bólem i cierpieniem. Starość, jak i związane z nią przypadłości, mogą stać się obciążające zarówno dla zwierzęcia, jak i jego opiekuna. Niezwykle istotna w takich chwilach jest ocena jakości życia zwierzęcia, która powinna zostać dokonana wspólnie z lekarzem weterynarii.
Do objawów pogarszającej się jakości życia zaliczyć można występowanie przewlekłego bólu, trudności z poruszaniem się, utratę apetytu i zmiany zachowania (zmniejszenie zainteresowania spacerami i zabawą, osłabioną reaktywność na bodźce i zmniejszenie interakcji z opiekunem, unikanie kontaktu, dezorientację).
Niektórzy mogą stwierdzić, że opiekun zwierzęcia „będzie wiedział”, kiedy nadchodzi czas pożegnania. Określanie jakości cudzego życia nie jest jednak tak intuicyjne. Na szczęście zostały opracowane kryteria, które stają się pomocne w zdefiniowaniu oceny jakości życia.
Skala oceny jakości życia
W dokonaniu obiektywnej oceny jakości życia pomocne stają się specjalne skale, jak skala HHHHHMM stworzona przez lekarkę weterynarii Alice Villalobos. Jej nazwa to akronim angielskich nazw składowych oceny. Każda z nich powinna zostać oceniona od 0 do 10 (10 oznacza zwierzę zupełnie zdrowe). Przeprowadzanie oceny jakości życia zgodnej ze skalą może być pomocne w monitorowaniu stanu zdrowia pupila, pozwalając zauważyć, kiedy ulega on pogorszeniu.
Skala HHHHHMM:
- Ból – Hurt (liczba punktów: 0-10)
Kryteria oceny: Odpowiednia kontrola bólu, włączając w to zdolność oddychania. Czy ból jest właściwie opanowany? Czy jest potrzeba podawania tlenu?
- Apetyt – Hunger (liczba punktów: 0-10)
Kryteria oceny: Czy zwierzę odpowiednio dużo je? Czy pomocne jest karmienie z ręki? Czy zwierzę wymaga karmienia przez sondę?
- Nawodnienie – Hydration (liczba punktów: 0-10)
Kryteria oceny: Czy zwierzę jest odwodnione? Czy zwierzę pije wystarczająco dużo? Czy należy stosować kroplówki podskórne? Czy jest w trakcie regularnej płynoterapii?
- Higiena – Hygiene (liczba punktów: 0-10)
Kryteria oceny: Zwierzę powinno być szczotkowane i czyszczone, szczególnie po załatwieniu się, z ominięciem bolesnych miejsc. Rany i blizny powinny być utrzymywane w czystości.
- Poczucie szczęścia – Happiness (liczba punktów: 0-10)
Kryteria oceny: Czy zwierzę wyraża radość i jest zainteresowane zabawą? Czy odpowiada na próby nawiązywania interakcji? Czy jest w depresji, odizolowane, lękliwe, apatyczne? Czy posłanie zwierzęcia może być umieszczone w pobliżu centrum życia rodzinnego, aby zwierzę nie podlegało izolacji?
- Mobilność – Mobility (liczba punktów: 0-10)
Kryteria oceny: Czy zwierzę może poruszać się samo, bez asysty? Czy potrzebuje ludzkiej pomocy? Czy przewraca się? Czy występują u niego drgawki, napady padaczkowe?
- Więcej dobrych dni niż złych – More good days than bad (liczba punktów: 0-10)
Kryteria oceny: Jeżeli liczba złych dni przewyższa liczbę dobrych, jakość życia jest niewystarczająca.
Wynik oceny jakości życia zwierzęcia zawsze powinien zostać omówiony z lekarzem weterynarii. Wynik poniżej 35 punktów sugeruje rozważenie decyzji o eutanazji zwierzęcia.
Ocena jakości życia a decyzja o eutanazji
Ogólne obserwacje dotyczące zachowania pupila powinny zostać zestawione z oceną jakości życia w konkretnej skali. Jak podkreśla lekarka weterynarii Jolanta Łapińska, w ocenie stanu pupila uwzględnić należy także praktyczne zagadnienia dotyczące jakości życia. Wśród nich wymienia:
- możliwość podawania leków przez opiekuna i przyjmowania ich przez zwierzę,
- lęk zwierzęcia związany z podawaniem leków,
- dyskomfort i stres związany z częstymi wizytami w lecznicy weterynaryjnej,
- działania niepożądane leków.
Specjalistka podkreśla, że warto zastanowić się wspólnie z lekarzem weterynarii, czy:
- możliwe jest wyeliminowanie bólu,
- leki poprawią komfort życia zwierzęcia,
- dostępne są dalsze opcje leczenia i poprawy kondycji zwierzęcia,
- zwierzę ma problemy z wydalaniem i czy załatwia się pod siebie,
- podawanie leków i wykonywane zabiegi wiążą się z dużym stresem.
Jeżeli odpowiedzi na powyższe pytania oraz liczba punktów uzyskanych według skali oceny jakości życia wskazują na obniżoną jakość życia zwierzęcia, wskazane jest podjęcie decyzji o eutanazji. Przy podejmowaniu decyzji o eutanazji należy kierować się przede wszystkim dobrostanem zwierzęcia, jednak powinno się również uwzględnić możliwości opieki, jaką jest w stanie zapewnić zwierzęciu opiekun.
Eutanazja jako skrócenie cierpienia
Decyzja o eutanazji pupila może stanowić najtrudniejszą, jaką ma do podjęcia opiekun zwierzęcia. Związana z nią odpowiedzialność za decyzję o zakończeniu życia ukochanego pupila może prowadzić do dylematów etycznych. Czy można zgodzić się na zakończenie życie swojego najlepszego przyjaciela? Warto pamiętać, że eutanazja zwierząt to przede wszystkim uwolnienie od cierpienia i najbardziej szlachetny rodzaj pomocy, jakiej można udzielić zwierzęciu obdarzanemu uczuciem. Czasem to jedyna rzecz, jaką można zrobić dla swojego psa czy kota.
Sygnałem do pomyślenia o potrzebie poddania zwierzęcia eutanazji może być stan, w którym nie jest ono w stanie reagować w swój zwyczajny sposób, nie może już robić tego, co kiedyś lubiło czy też wygląda na odczuwające więcej bólu niż radości. Wymaga wtedy konsultacji weterynaryjnej w celu oceny kondycji i komfortu życia.
Czy można podjąć decyzję za wcześnie?
Jedną z największych obaw opiekunów zwierząt może być poczucie, że decyzja o eutanazji zostanie podjęta zbyt wcześnie. Według danych hospicjum weterynaryjnego Lap of Love opiekunowie, którzy pierwszy raz mierzą się ze znacznym obniżeniem jakości życia zwierzęcia, z decyzją o eutanazji zwlekają zwykle do samego końca. Boją się, że poddadzą pupila tej procedurze zbyt wcześnie, poddając się bez walki. Jak czytamy na stronie Lap of Love: później większość z nich żałuje zbyt długiego czekania, odczuwając winę za narażanie pupila na liczne wizyty weterynaryjne i procedury medyczne, które nie poprawiły jakości jego życia. Kolejnym razem decyzję o zakończeniu cierpienia podejmują wcześniej.
Regularna ocena jakości życia i rozmowa z lekarzem weterynarii mogą pomóc uniknąć sytuacji, w której zwierzę przeżywa ostatnie dni w bólu i dyskomforcie.
Bibliografia (dostęp z dnia 1.03.2026 r.):
- Wendy Brooks, Assessing Quality of Life & Euthanasia in Companion Animals, VIN, 28.112023
- Villalobos, A.E., Quality of Life Scale Helps Make Final Call, VPN, 09/2004, for Canine and Feline Geriatric Oncology Honoring the Human-Animal Bond, by Blackwell Publishing
- Dobrostan zwierząt – Zbiór wytycznych przeznaczonych dla lekarzy weterynarii i personelu zakładów leczniczych dla zwierząt przygotowany przez WSAVA
- Jolanta Łapińska, Jakość życia i inne czynniki wpływające na decyzję o eutanazji zwierzęcia, Vet Personel 3/2015
- How Will I Know It’s Time to Say Goodbye?, Lap of Love
___________________
Sprawdź: Moje zwierzę umarło, co dalej?
Sprawdź: Dlaczego strata zwierzęcia jest tak bolesna?
Sprawdź: Grupa wsparcia dla osób po stracie zwierzęcia “Łąki Wspomnień”
