Zwierzęta towarzyszące stanowią dla opiekunów źródło wsparcia emocjonalnego, poczucia bezpieczeństwa i wyjątkowej relacji międzygatunkowej. Coraz więcej publikacji naukowych wskazuje, że więź człowieka ze zwierzęciem może być tak silna, iż jego strata staje się doświadczeniem porównywalnym pod względem emocjonalnym do straty bliskiej osoby. Żałoba po pupilu nie tylko może mieć podobny przebieg do żałoby po człowieku, ale również stać się przedłużona i wymagać pomocy. W artykule tłumaczymy, czym jest zespół żałoby przedłużonej oraz kiedy warto skorzystać z profesjonalnego wsparcia.
Strata ukochanego zwierzęcia
Ze względu na stosunkowo krótką długość życia zwierząt towarzyszących, takich jak psy, koty czy króliki, większość opiekunów musi zmierzyć się z ich stratą. Doświadczenie to może wiązać się z odczuwaniem ogromu emocji – żalu, tęsknoty, ale też poczucia odizolowania. Przeżywając żałobę po zwierzęciu można zderzyć się ze społecznym brakiem akceptacji tego procesu – jej przebieg bywa jednak podobny do żałoby po stracie bliskiej osoby. Wyniki badań naukowych dowodzą również temu, że w obu przypadkach osoby w żałobie mogą doświadczyć zespołu żałoby przedłużonej. Świadomość zarówno emocji towarzyszących stracie zwierzęcia, jak i możliwych powikłań żałoby, jest istotna nie tylko społecznie, ale również klinicznie. Osoby, które potrzebują profesjonalnej opieki powinny mieć do niej dostęp i sięgnąć po nią w odpowiednim momencie. To, że stan staje się poważny, może zauważyć nie tylko osoba w żałobie, ale również jej bliscy. Wiedza na ten temat powinna być ogólnodostępna.
Sprawdź: Moje zwierzę umarło, co dalej?
Definicja żałoby przedłużonej (PGD – prolonged grief disorder)
Według Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-11 zespół żałoby przedłużonej to zaburzenie, w którym po śmierci kogoś bliskiego osoba w żałobie doświadcza uporczywej tęsknoty za zmarłą osobą lub zaabsorbowania nią, czemu towarzyszy intensywny ból emocjonalny. Wśród pojawiających się emocji wyróżnić można smutek, poczucie winy, złość, zaprzeczanie, trudności w zaakceptowaniu śmierci, poczucie utraty części siebie, niemożność doświadczania pozytywnego nastroju, odrętwienie emocjonalne, trudności w angażowaniu się w aktywności społeczne.
Żałoba to proces adaptowania się do straty oraz przyzwyczajania do braku kogoś ważnego. W doświadczaniu żałoby przedłużonej reakcja żalu utrzymuje się przez dłuższy czas po stracie (minimum sześć miesięcy) i przekracza oczekiwane normy społeczne, kulturowe czy religijne – utrudnia funkcjonowanie w obszarach rodzinnych, zawodowych, osobistych, społecznych. Według Amerykańskiego Towarzystwa Psychologicznego ludzi cechuje naturalna „odporność” na stratę, co oznacza, że po jej przeżyciu, da się kontynuować własne życie. Brak przejścia do tego etapu, związany z żałobą powikłaną, jest wskazaniem do skorzystania z pomocy psychologa lub psychiatry.
Żałoba przedłużona po stracie zwierząt
W podręcznikach psychiatrii i kryteriach diagnostycznych definicja żałoby przedłużonej dotyczy tych, którzy stracili bliskie osoby. Brakuje w nich informacji o stracie zwierząt towarzyszących. Jak w artykule opublikowanym w czasopiśmie naukowym „PLoS One” pisze profesor psychologii Philip Hyland z Maynooth University w Irlandii: istnieją liczne dowody na to, że ludzie tworzą silną więź ze swoimi zwierzętami i doświadczają intensywnego żalu po ich śmierci.
Choć według badań niewielki odsetek osób pogrążonych w żałobie rozwija zespół żałoby przedłużonej, to kluczowe jest dla niego zakończenie bliskiej relacji. Istnieją liczne dowody na to, że takie więzi łączą ludzi ze swoimi zwierzętami domowymi. We wspomnianym artykule autor przytacza, że w badaniu na 5073 Amerykanach 97% z nich uważało swoje zwierzę za członka rodziny, a 51% z nich uważało je za członka rodziny na równi z człowiekiem.
„Przyjmując, że to utrata bliskiej relacji jest kluczowa dla rozwoju zespołu żałoby przedłużonej, uzasadnione jest założenie, że może on wystąpić po śmierci ukochanego pupila” – tłumaczy profesor Philip Hyland. W badaniach osób po stracie zwierząt opisano, że towarzyszy jej często żal o intensywności podobnej do tego, którego doświadczają po śmierci bliskiej osoby. U ludzi po śmierci zwierzęcia domowego mogą wystąpić objawy kliniczne zespołu żałoby przedłużonej – takie same jak w przypadku pożegnania człowieka.
„Jeżeli ludzie mogą doświadczać klinicznych objawów żałoby po śmierci zwierzęcia, konieczne jest, aby zostało to uznane w literaturze naukowej – tak, aby specjaliści zdrowia psychicznego mogli komunikować się z opinią publiczną w sposób właściwy i rzetelny, a osoby potrzebujące i pragnące pomocy klinicznej miały możliwość jej uzyskania” – dodaje naukowiec.
Sprawdź: Dlaczego strata zwierzęcia jest tak bolesna?
Czego potrzeba po stracie?
Z badania pod kierunkiem profesor Sary Hoummady, dotyczącego doświadczeń opiekunów po stracie zwierząt we Francji, można wnioskować, że potrzeby osób w żałobie są zróżnicowane i wymagają indywidualnego podejścia. Mimo że ponad połowa badanych oceniała przebieg śmierci zwierzęcia jako względnie spokojny, większość wskazywała, że okres schyłku życia i samo pożegnanie były dla nich emocjonalnie bardzo trudne.
Opiekun po stracie zwierzęcia potrzebuje przede wszystkim przestrzeni do przeżywania żałoby oraz wsparcia umożliwiającego stopniowe przystosowanie się do życia bez ukochanego pupila.
Co jest w tym momencie ważne?
- wsparcie emocjonalne, obejmujące empatię, zrozumienie oraz uznanie żałoby po zwierzęciu jako naturalnej i ważnej reakcji na utratę bliskiej więzi,
- możliwość wyrażania emocji, obejmująca rozmowy o własnych przeżyciach, wspominanie pupila, dzielenie się swoimi odczuciami,
- rytuały pożegnania i pielęgnowanie pamięci o pupilu, obejmujące symboliczny pochówek, stworzenie miejsca pamięci czy albumu ze zdjęciami,
- zadbanie o zdrowie fizyczne i psychiczne, zaczynając od podstaw: snu, prawidłowego odżywiania, aktywności fizycznej i podtrzymywania kontaktów społecznych,
- utrzymanie stałej rutyny – szczególnie jeśli w domu pozostały inne zwierzęta,
- sięgnięcie po pomoc psychologiczną, jeśli żałoba staje się przedłużona lub znacząco utrudnia codzienne funkcjonowanie.
Sprawdź: Grupa wsparcia dla osób po stracie zwierzęcia “Łąki Wspomnień”
Cechy żałoby przedłużonej
U większości osób intensywne emocje związane ze stratą stopniowo słabną, a codzienne funkcjonowanie staje się łatwiejsze. Czasami jednak stan żałoby może się przedłużać i prowadzić do utrzymującego się cierpienia.
Sygnały żałoby przedłużonej:
- intensywna, utrzymująca się tęsknota za zmarłym zwierzęciem,
- utrzymujący się powyżej 6-12 miesięcy silny ból emocjonalny (smutek, złość, gorycz) związany ze stratą,
- częste, natrętne myśli lub wspomnienia dotyczące pupila i okoliczności pożegnania,
- trudności w zaakceptowaniu straty zwierzęcia (niedowierzanie w śmierć),
- unikanie przypominania sobie faktu, że zwierzę nie żyje,
- trudności w powrocie do codziennego funkcjonowania i planowania przyszłości,
- odrętwienie emocjonalne lub poczucie „emocjonalnego wyłączenia”,
- poczucie, że życie bez pupila straciło sens,
- uczucie osamotnienia lub oderwania od innych.
Objawy te nie powinny wynikać z istniejących zaburzeń depresyjnych, zespołu stresu pourazowego lub innych stanów psychicznych, ani nie mogą być przypisane naturalnym skutkom przyjmowanych substancji (jak leki) lub innym stanom medycznym. Diagnoza przedłużonej żałoby powinna zostać postawiona przez lekarza – psychiatrę. W razie rozpoznawanie u siebie lub bliskich jej objawów, wskazane jest skonsultowanie się ze specjalistą.
Skorzystanie z profesjonalnego wsparcia nie oznacza, że przeżywamy żałobę „niepoprawnie”. To indywidualny proces, różniący się przebiegiem u osób z doświadczeniem straty. Sięgnięcie po pomoc dowodzi trosce o własne zdrowie psychiczne w procesie adaptacji do życia po stracie ukochanego zwierzęcia.
Bibliografia (dostęp z dnia 1.05.2026):
- World Health Organization. ICD-11 for mortality and morbidity statistics (Version: 02/2022); 2022. https://icd.who.int/browse11/l-m/en
- Boelen PA, Bout van den J. Complicated grief and uncomplicated grief are distinguishable constructs. Psychiatry Res. 2008; 157(1–3): 311–314. Doi: 10.1016/j.psychres.2007.05.013.
- Hoummady S, Chaise L, Guillot M, Rebout N. All pet owners are not the same: End-of-Life caregiver expectations and profiles. Top Companion Anim Med. 2025 Mar-Apr;65:100960. doi: 10.1016/j.tcam.2025.100960. Epub 2025 Feb 5. PMID: 39920918.
- Hyland P. No pets allowed: Evidence that prolonged grief disorder can occur following the death of a pet. PLoS One. 2026 Jan 14;21(1):e0339213. doi: 10.1371/journal.pone.0339213. PMID: 41533687; PMCID: PMC12803462.
- Schulz R, Hebert R, Boerner K. Bereavement after caregiving. Geriatrics. 2008 Jan;63(1):20-2. PMID: 18257616; PMCID: PMC2790185.
